گاوبانگی؛ فصل جفتگیری مرال
٢٨ چادر گاوبانگی در مناطق جنگلی استان گلستان برپا شده است. هدف از برپایی این چادرها جلوگیری از شکار بی رویهی گونهای از گوزنها است که به زبان بومی «مرال» خوانده میشوند. گاو بانگی اصطلاحی است که در مورد فصل جفتگیری مرالها بهکار برده میشود. فصل جفتگیری اینگونه از حیات وحش که فرا میرسد گوزنهای نر با ایجاد صدا، گوزنهای ماده را به قلمرو خود فرامیخوانند.
شکارچیان از این شگرد استفاده میکنند و با ایجاد صدایی شبیه صدای گوزنهای نر، توجه گوزن نر را به خود جلب میکنند. گوزن نر با خیال اینکه گوزن نر دیگری وارد قلمرو او شده است به طرف صدا میرود و شرایط را برای شکارچی بیرحم آماده میکند تا او را به آسانی و با شلیک گلولهای هلاک کند.
با دو تن از افراد مطلع و مسئول در این زمینه گفتوگو کردهام. نخست مهندس «حسین آبسالان»، معاون محيط طبيعي استان خراسان شمالي توضیحاتی دربارهی خصوصیات این گونه گوزن و همچنین زیستگاه آنها ارائه میدهد و سپس سرمحیطبان، «نعمتالله آگاهی» در پاسخ به پرسشهایی پیرامون گاوبانگی و فعالیتهایی که محیطبانان در زمینهی جلوگیری از شکار این «گونه» انجام میدهند توضیحاتی میدهد.
مهندس حسین آبسالان در مورد ویژهگیهای مرالها میگوید:
مهندس حسین آبسالان: در ایران سه نوع گوزن زندگی میکند: گوزن زرد، شوکا و مرال. مرال بزرگترین نوع گوزن است که در برخی نقاط به آن گاو کوهی هم میگویند. زیستگاه مرال، بزرگترین نوع گوزن، در رشته ارتفاعات البرز است که بیشترین تعداد آنها در «دو دانگه» در «پارک ملی گلستان» مشاهده میشود.
گوزن نر دارای شاخ، و گوزن ماده فاقد شاخ است. رشد شاخها در مرال متفاوت است و بستگی به تغذیه، وراثت و سن آنها دارد. شاخ گوزن در اواخر زمستان تا اوایل بهار میافتد و دوباره شروع به رویش میکند. این شاخ ابتدا یک پوشش مخملی دارد. بعد از چند ماه که رشد کرد، گوزن با زدن شاخ خود به تنهی درختان، پوشش مخملی را از شاخهایش جدا میکند.
فصل جفتگیری مرالها معمولاً از ١٥ شهریورماه تا ١٥ مهر ماه است. در این زمان مرالهای نر با صدای غرش و سپس تعقیب کردن همدیگر و نمایش شاخ و شاخ به شاخ شدن با مرالهای نر دیگری که به قلمرو آنها وارد میشوند، به نوعی مبارزه میپردازند تا برای تسلط قلمرو و همچنین دوران جفتگیری با مرالهای ماده آماده شوند.
در فصل جفتگیری، گوزنها کمتر مسئلهی حفاظت از خودشان را مد نظر میگیرند. شکارچیان هم از این موقعیت استفاده - یا سوء استفاده - میکنند و در زیستگاههای این حیوان با تقلید صدای گوزن که معمولاً از ابزاری لوله مانند مثل شاخ کل ِ بز استفاده میشود، اقدام به شکار آن میکنند. شکارچیان در مسیر این حیوان میایستند و با یکی دو بار تقلید کردن صدا، او را به خود نزدیک میکنند و شکار انجام میشود.
محیطبانان در بسیاری از مناطق جنگلی مانند البرز مرکزی یا شرق و غرب رشته کوه البرز، برای حفاظت از این گونه گوزن، آنهم در این فصل حساس سال، با نصب چادرهایی در نزدیک محلهایی که حیوان در آن زندگی میکند، به صورت شبانهروزی مراقبت به عمل میآورند تا بر منطقه تسلط داشته باشند و شکارچیان کمتر بتوانند وارد منطقه شوند.
از نعمتالله آگاهی، سرمحیطبان در پارک ملی گلستان پرسیدم: شنیدهام که شما اقداماتی برای جلوگیری از شکار گوزن در منطقه انجام دادهاید. ممکن است در این زمینه اطلاعاتی به ما بدهید؟
نعمتالله آگاهی: ما در فصل گاوبانگی، چادرهایی در مناطق برپا کردهایم و ماموران ما بهطور شبانهروزی در منطقه کشیک میدهند. این افراد به صورت شیفتی کار میکنند. نه شبانهروز در چادرها هستند و شش شبانهروز به خانههاشان میروند. در این مدت این ماموران سوار بر اسب یا پیاده از کلیهی مناطق جنگلی که فصل گاوبانگی یا همان جفتگیری مرال هست، حفاظت به عمل میآورند.
شکارچیان این منطقه، بیشتر بومی هستند یا از سایر مناطق هم برای این کار میآیند؟
هم بومی هستند و هم از مناطق دیگر میآیند. در این فصل، زدن مرال برای
شکارچیان بسیار راحت است. مخصوصاً بومیهایی که در منطقه هستند و با صدای
مرال آشنا هستند بیشتر به منطقه هجوم میآورند.
افراد ما بهطور شبانهروزی برای جلوگیری از تخلفات شکار مرال در این منطقه زحمت میکشند.
شما از نظر قانونی در مقابل شکارچیان تا چه حد اختیار عمل دارید؟
وظیفهی ما این است که شکارچیان را در مناطق دستگیر کنیم؛ به هر نحوی که شده است. بعد پروندهی او را تکمیل میکنیم و به دستگاه قضایی تحویل میدهیم. مراحل بعدی با دستگاه قضایی است. ما اختیار آنچنانی نداریم که اینها را جریمه یا محاکمه کنیم.
با شکارچیانی که جواز شکار دارند چگونه برخورد میکنید؟
به هیچوجه پروانهی شکار برای داخل پارکهای ملی صادر نمیشود. فقط برای مناطق آزاد صادر میشود. دیگر اینکه پروانهی ویژه در فصل بهخصوصی صادر میشود. چند سالی هست که پروانهای برای شکار مرال در داخل پارک ملی صادر نشده است. در مواردی که شکارچی پروانهی شکار داشته باشد ما اختیاری نداریم.
از آغاز فصل گاوبانگی امسال تا به امروز آیا شما به مواردی برخورد کردهاید که ناچار شوید شکارچیانی را دستگیر کنید؟
پیش از اینکه فصل جفتگیری مرالها آغاز شده باشد به یک مورد برخوردیم که الحمدالله دستگیرش کردیم. الان پروندهاش در دادگاه «گالیکش» در حال رسیدگی است.
برای آگاهی مردم بومی این منطقه تدبیری در نظر گرفته شده است؟
ما سعیمان بر این است که مردم را با محیط طبیعی آشنا کنیم. تبلیغات ما در این خصوص همچنان ادامه دارد.
شما میزان شکار این نوع گوزن را در منطقه چگونه میبینید؟ آیا شکارچیان زیادی برای شکار به این مناطق هجوم میآورند؟
بله خیلی هجوم میآورند. مخصوصاً در این فصل که فصل جفتگیری مرالها است. به همین لحاظ همکاران ما مجبور هستند شبانهروز و بدون داشتن هیچ امکاناتی تلاش کنند؛ آنها شبها را در این مناطقی که بسیار سرد است، در چادر صبح میکنند و صبح تا غروب در جنگلها دور میزنند. این افراد زحمات زیادی میکشند و متأسفانه حقوق بسیار ناچیزی هم دریافت میکنند.
آیا هدف شکارچیان از شکار مرالها فقط مصرف گوشت آنها است؟
بله. عدهای برای گوشت مصرفی خودشان مرال شکار میکنند و عدهای هم گوشت آن را برای فروش به شهرهای دیگر میبرند.
در پایان اگر صحبت خاصی دارید بفرمایید.
من از رسانهها درخواست میکنم که مردم را مطلع کنند و به آنها بیاموزند که از طبیعت نگهداری کنند تا لااقل بخشی از محیط طبیعیمان، برای نسلهای بعدی هم باقی بماند. اینطور که پیش میرود تا چند سال دیگر واقعاً حیات وحش ما از بین میرود! تعداد بسیار زیادی اسلحهی گلولهزنی دست برخی از مردم افتاده و از این بابت تخلف زیاد صورت میگیرد. ما تعداد کمی مأمور رسمی در منطقه داریم. خواهش من این است که رسانهها به مردم سفارش کنند تا همکاری لازم را با مأمورین ما داشته باشند.
